Terug naar verhalen

Dramadriehoek versus Vrijheidsdriehoek

Dramadriehoek versus Vrijheidsdriehoekbij Artikelen

Communicatie: misschien wel het moeilijkste wat er is. Door de jaren heen heb je vast ontdekt dat in relaties een heldere communicatie heel erg belangrijk is. En dat de meeste problemen in relaties ontstaan als communicatie niet goed verloopt.

Heb je je wel eens afgevraagd op welke manier er gecommuniceerd werd bij jullie thuis?
Was er ruimte om open vragen te stellen en werd er eerlijk antwoord op gegeven?
Werden meningsverschillen uitgesproken of werd er zwijgend uiting gegeven aan boosheid en afkeuring? In veel gevallen zal dit gelukkig goed zijn gegaan. Maar er kunnen ook dingen zo mis zijn gegaan,  met verstrekkende gevolgen.

Dramadriehoek

Je kunt terecht gekomen zijn in de dramadriehoek, een manier van communiceren die ons vasthoudt in angst en gebondenheid.

driehoek1De spelers in dit drama zijn:

Een slachtoffer ziet per definitie mensen die er voor zorgen dat zij niet gelukkig is. Ze vindt zichzelf vooral zielig en snapt niet waarom anderen er niets aan doen om haar gelukkig te maken. De schuld ligt altijd bij de ander.

Je kent hiervan vast wel voorbeelden uit je eigen leven. We hebben allemaal wel eens de neiging om onszelf zielig te vinden. Maar ten diepste is het onvolwassen gedrag en neem je geen verantwoordelijkheid voor je eigen situatie.

Een redder is iemand die erop uit is voor iedereen het beste te doen. Klinkt goed, maar de gedachte erachter is minder: als ik iemand voortdurend help zal deze persoon zich aan mij hechten. Een soort ‘gekochte’ loyaliteit. Vooral een slachtoffer vindt het heerlijk om te leunen op zo’n helper. Er ontstaat zo een negatieve binding.

Het kan zo goed voelen hè, er altijd zijn voor de ander en haar problemen oplossen. Zou het ook kunnen zijn dat je graag anderen helpt om zo niet aan je eigen problemen te hoeven werken?

De aanklager in de dramadriehoek speelt weer een heel andere rol. De aanklager heeft kritiek op zowel slachtoffer als redder en stelt zich daardoor boven de anderen. Uitspraken als “jullie doen ook altijd…” of “jij hebt ook nooit… “ zul je vaak uit haar mond horen. 

Natuurlijk wil niemand deze persoon zijn, maar ieder die goed naar zichzelf kijkt, moet erkennen ook wel eens op deze stoel te zitten…

Realiseer je goed dat de drie rollen binnen de driehoek afwisselend door de verschillende personen ingevuld worden. Je kunt dus de ene keer ‘aanklager’ en de andere keer ‘redder’ zijn.

Maar wat is nu de drijfveer om één van deze rollen te spelen? Hoe komt het dat we een rol spelen die we goed beschouwd niet willen spelen? De hele dramadriehoek is gebaseerd op angst (**):

de angst om niet geaccepteerd te worden
de angst om nooit goed genoeg te zijn
de angst om verlaten te worden
de angst om controle te verliezen
de angst om respect te verliezen

Anke

Anke woont in een klein dorp. Haar ouders wonen twee huizen verder en komen dagelijks over de vloer. Anke is in het begin van haar huwelijk erg depressief geweest. Ze is onzeker over haar eigen functioneren en vindt het moeilijk om kritiek te krijgen. Haar moeder is, zolang Anke weet, met grote regelmaat depressief, maar heeft Anke wel opgevangen toen zij het zo moeilijk had.

Anke heeft nu haar eigen gezin en vindt het erg lastig dat haar ouders zo vaak komen. Ze durft dit echter niet aan te geven. Met haar zusje heeft ze het hier vaak over, omdat zij hetzelfde gevoel hierover heeft. Naar elkaar geven ze toe dat ze ervan balen en dat ze er wat aan gaan doen. Als Anke er voorzichtig tegen haar vader over begint, krijgt ze de wind van voren. Hij vindt haar ondankbaar; zij hebben zoveel voor haar gedaan en nu wil ze hen niet meer. Anke wéét toch hoe moeilijk haar moeder het altijd heeft gehad en altijd stonden haar ouders voor haar klaar. En nu worden ze afgedankt!

Huilend blijft ze achter en trekt de conclusie dat dit dus haar lot is en dat ze haar ouders op deze manier moet verdragen zo lang ze in leven zijn.

Door welke angsten laat Anke zich leiden? Welke rollen van de driehoek zie je in dit verhaal terugkomen? Welke stappen zou Anke kunnen ondernemen om hier verandering in te brengen?

Als je nu nadenkt over je eigen leven, welke patronen herken je vanuit de driehoek? Probeer te herleiden wat de oorzaken hiervan zijn en ook welke gevolgen de angsten hebben in je functioneren.

Ook in arbeidsverhoudingen hebben we vaak te maken met het reageren vanuit angst. Een voorbeeld van een leidinggevende die zo reageert is hieronder beschreven. Herken je de rollen in dit verhaal?

Monique

Monique is gaan werken bij een klein uitzendbureau. Ellen, de directeur, heeft dit bedrijfje van haar man overgenomen die bij een ongeluk om het leven is gekomen. Monique is door Ellen zelf uitgenodigd om te komen solliciteren en wordt na het eerste gesprek direct aangenomen.

Tijdens de inwerkperiode blijkt dat de collega die haar inwerkt haar ontslag heeft genomen.

De sfeer is om te snijden…

Ellen is super aardig tegen Monique en belooft haar gouden bergen. Ze wordt al snel bedrijfsleidster van de vestiging en krijgt haar eigen visitekaartjes.

Ze maakt veel overuren maar declareert deze niet omdat Ellen haar regelmatig mee uit eten neemt. Tijdens deze etentjes maakt Ellen Monique deelgenoot van de problemen in haar nieuwe relatie.

De twee andere collega’s die al langer werken doen wat afstandelijk en Monique denkt dat ze jaloers zijn. Ellen zegt dat ze zich maar niet te veel van die twee moet aantrekken en raadt haar aan niet té close met hen te worden.

Na verloop van tijd merkt Monique dat Ellens humeur nogal grillig is. De ene dag is ze poeslief, maar ze kan de volgende dag binnenkomen met zo’n humeur dat iedereen bang voor haar wordt. Ze kleineert Monique dan in bijzijn van haar collega’s, wat haar erg onzeker maakt. Soms denkt Monique dat ze beter weg kan gaan, maar ze voelt zich ook verantwoordelijk voor het bedrijfje.

Vrijheidsdriehoek

Als je het verhaal over de dramadriehoek leest lijkt het wel of we ertoe veroordeeld zijn om één van deze rollen te spelen. Gelukkig is dat niet zo, we hebben ook een andere keuze. We kunnen kiezen om ons niet te laten leiden door angst maar door liefde. De rollen gaan er dan heel anders uit zien.

driehoek21De spelers in deze driehoek:

Een vriendin kent en accepteert zichzelf. Relaties bouwen gaat haar gemakkelijk af omdat ze graag geeft, maar ook geen moeite heeft om te ontvangen. Iemand met vriendschapskwaliteiten bouwt gemakkelijk een gezonde gemeenschap op.

De inspirator gebruikt haar eigen talenten om anderen te dienen. Ze neemt de volledige vrijheid om zichzelf te zijn, neemt initiatieven en inspireert anderen dit ook te doen.

Een coach stimuleert de ander om eigen keuzes te maken en voor die keuzes zelf verantwoordelijkheid te nemen. Ze is erop uit om de ander tot haar recht te laten komen. In tegenstelling tot de helper geniet de coach van de vrijheid die de ander heeft en zal dus nooit proberen die ander aan zich te binden.

Chantal

Chantal krijgt een nieuwe collega, Ilse. Ilse kent nog weinig mensen in de omgeving en voelt zich onzeker op haar nieuwe werkplek. Bovendien heeft ze relatieproblemen. Chantal biedt een luisterend oor en na niet al te lange tijd is zij voor Ilse de enige ‘vriendin’ en krijgt ze keer op keer al haar problemen te horen.

Chantal is graag bereid om mensen te helpen. Het lijkt zelfs wel of ze mensen met problemen aantrekt… Door een aantal voorgaande ervaringen weet ze dat ze de problemen van Ilse niet tot haar problemen moet maken. Ze spreekt daarom met Ilse af dat ze één keer per week samen lunchen waarbij ze tijd hebben om te praten.

Als Ilse haar hart uitstort, luistert ze, leeft ze mee en laat zien dat het haar raakt. Daarnaast geeft ze vanuit haar eigen leven aan welke keuzes ze gemaakt heeft in vergelijkbare omstandigheden.

Soms belt Ilse haar na het werk, vaak laat in de avond. Chantal neemt altijd op, maar geeft dan meteen aan of het moment haar al dan niet schikt. Ze houdt het gesprek kort en sluit vriendelijk af met ‘tot morgen’ of ‘tot bij de lunch’.

Door duidelijk haar grenzen aan te geven, bewaakt Chantal haar privéleven, maar is toch een meelevende en betrouwbare collega voor Ilse. Zonder het echt te beseffen is ze een coach voor haar geworden.

Reflectievraag:

Heb jij angst in je leven? Wat is de wortel van je angst? Hoe zou je deze wortel kunnen verwijderen in je leven? Als je in plaats van angst, je laat leiden door liefde in vrijheid. Wat verandert er dan in jouw leven?

* In de jaren 60 ontwikkelde Stephen Karpman de dramadriehoek met de rollen van aanklager, redder en slachtoffer. Hij introduceerde dit model in het TA Journal in het artikel,’Fairy tales and script drama analysis’.

** Vervolg van de dramadriehoek is ontwikkeld door Paul Ch. Donders. Zie De inspirerende leider ISBN 978-90-6067-118-4

Dramadriehoek versus Vrijheidsdriehoek